نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد
پیشنهاد ما
پرونده شجره خبیثه ملعونه
اندیشنامه امت واحده
پرونده تحولات یمن : مظلوم پایدار






فرار به عربستان سعودی در حال محاکمه ... به درک واصل شد ...
به زودی سرنگون خواهد شد... به زودی سرنگون خواهد شد... به زودی سرنگون خواهد شد...
صفحه اصلي > مخزن محتوای بیداری اسلامی > مقالات 
اخبار > بررسی تطبیقی وضعیت لیبی قبل و بعد از انقلاب
 


شماره خبر :١٨٦١٢١ 

  تاریخ انتشار خبر : 1391/08/28    ا   ٠٩:٠٤

16 امتیازی که لیبی دیگر نخواهد دید!
بررسی تطبیقی وضعیت لیبی قبل و بعد از انقلاب
فقرا در لیبی حقوق ماهیانه دریافت می‌کردند، آموزش و درمان کاملا مجانی بود، لیبی هیچ بدهی خارجی نداشت و... شاید اگر دیگر بار زمان به عقب بازمی‌گشت، مردم لیبی ترجیح می‌دادند دیکتاتوری چون قذافی را با تمام ظلم‌ها و خیانت‌هایش در مسند قدرت نگه دارند تا اینکه شرایط را برای دخالت نیروهای نظامی خارجی و تبعات آن فراهم کنند.
پایگاه خبری تحلیلی بیداری اسلامی : بررسی تطبیقی وضعیت لیبی قبل و بعد از انقلاب

فقرا در لیبی حقوق ماهیانه دریافت می‌کردند، آموزش و درمان کاملا مجانی بود، لیبی هیچ بدهی خارجی نداشت و... شاید اگر دیگر بار زمان به عقب بازمی‌گشت، مردم لیبی ترجیح می‌دادند دیکتاتوری چون قذافی را با تمام ظلم‌ها و خیانت‌هایش در مسند قدرت نگه دارند تا اینکه شرایط را برای دخالت نیروهای نظامی خارجی و تبعات آن فراهم کنند.

مریم فتاحی؛ کشته شدن معمر قذافی فصل جدیدی از تاریخ لیبی را برای لیبیایی‌ها رقم زد. ناتو و غرب سرمست از پایان موفقیت‌آمیز عملیاتشان، لیبی ویران‌شده را به حال خود رها کردند و مردم لیبی نیز شادمان از اینکه توانسته‌اند دیکتاتوری 42 ساله‌ی قذافی را ساقط کنند، به فردایی بهتر چشم دوختند. اکنون بیش از یک سال از آن واقعه گذشته است؛ آیا به راستی مردم لیبی طعم آزادی، امنیت و رفاه را چشیدند؟ در این مطلب قصد داریم اوضاع لیبی را در زمینه‌های مختلف، با نگاهی علمی و واقع‌بینانه، قبل و بعد از انقلاب بررسی کنیم. برای تأیید بخشی از اطلاعاتی که در مورد وضعیت مردم در زمان قذافی ذکر شده است، با دکتر وجدان شتلاوی، استاد دانشگاه طرابلس، که از جمله ارائه‌دهندگان مقاله در همایش زنان و بیداری اسلامی بودند، تماس گرفتیم و نظر ایشان را در این مورد جویا شدیم که در ادامه می‌آید. سؤال اصلی این است که آیا دخالت نیروهای نظامی خارجی، که در لیبی به صورت دخالت ناتو نمود پیدا کرد، توانست مردم و انقلابیون را به اهداف و آرمان‌های اصلی خود برساند یا خیر؟
 
نارضایتی مردم
 
سایت ووردپرس، در گزارشی با عنوان «16 چیزی که لیبی هرگز تحت سیطره‌ی شورشیان و ناتو نخواهد دید»، به بررسی وضعیت اجتماعی لیبی قبل و بعد از سقوط قذافی پرداخته است:
 
1. در لیبی چیزی به نام قبض برق وجود نداشت؛ هزینه برق برای همه رایگان بود.
 
2. چیزی به نام بهره‌ی بانکی وجود نداشت؛ همه‌ی بانک‌ها موظف بودند وام‌هایی بدون بهره (صفر درصد) به درخواست‌کنندگان بدهند.
 
3. داشتن خانه یک حق شناخته‌شده برای همه‌ی لیبیایی‌ها بود.
 
4. هر زوجی که تازه ازدواج کرده بودند از دولت 60 هزار دلار برای خرید آپارتمان و شروع زندگی هدیه می‌گرفتند.
 
5. هزینه‌ی آموزش و بهداشت در لیبی رایگان بود. پیش از دوره‌ی «معمر قذافی» ٢5 درصد مردم باسواد بودند و پس از آن، تا دوره‌ی کنونی، شمار باسوادان به ٨٣ درصد رسیده بود.
 
6. اگر یک لیبیایی می‌خواست کشاورزی کند، زمین کشت‌وکار، خانه، سازوبرگ، بذر و دام برای آغاز کار به صورت رایگان به او داده می‌شد.
 
7. اگر یک شهروند لیبیایی به امکانات پزشکی مورد نیازش درون لیبی دست پیدا نمی‌کرد، دولت بهای درمان و ماندن او در بیرون از کشور را تا ٢٣٠٠ دلار در ماه متقبل می‌شد.
 
8.‌ اگر یک شهروند لیبیایی خودرو می‌خرید، نیمی از بهای آن را دولت می‌پرداخت.
 
9. بهای بنزین در لیبی ١٤ سنت در لیتر بود.
 
10. لیبی هیچ بدهی خارجی نداشت و افزون بر آن، دارای 150 میلیارد دلار ذخیره‌ی ارزی بود.
 
11. اگر یک لیبیایی نمی‌توانست پیشه‌ای در خور آموزش خود بیابد، دولت دستمزدی به اندازه‌ی همان پیشه، تا هنگام یافتن آن شغل، به وی می‌پرداخت.
 
12. بخشی از درآمد فروش نفت لیبی سالیانه به حساب بانکی هر شهروند واریز می‌شد.
 
13. هر زنی که زایمان می‌کرد، 5 هزار دلار از دولت هدیه دریافت می‌کرد.
 
14. بهای 40 قرص نان در لیبی 15 سنت بود.
 
15. حدود 25 درصد مردم لیبی آموزش دانشگاهی داشتند.
 
16. در دوره‌ی «معمر قذافی»، بزرگ‌ترین پروژه‌ی آبیاری جهان در بیابان‌های لیبی پیاده شد؛ به گونه‌ای که در هر جای صحرا آب در دسترس بود.[1][2]
 
امروز با وجود پیروزی مخالفان قذافی، مردم لیبی از این امتیازات محروم هستند. شاید به همین دلیل است که اگرچه اکثر مردم لیبی از سقوط نظام سابق راضی هستند، اما شمار زیادی نیز به آینده‌ی کشور امید چندانی ندارند. بر اساس گزارش‌های میدانی، هنوز جوانان بیکار هستند و تنها کاری که مردم می‌توانند انجام دهند خرید و فروش است؛ هر چند که معاملات اقتصادی نیز در بازارها وضعیت گذشته‌ی خود را احیا نکرده‌اند.[3]
 
وضعیت حقوق بشر هم نسبت به گذشته بدتر گزارش شده است. زنان لیبی و تونس ده‌ها سال است که برای احقاق حقوق مدنی خود مبارزه می‌کنند. سازمان‌های زنان در این کشورها اکنون بیم آن را دارند که در دولت‌های جدید این حقوق به رسمیت شناخته نشوند. زنان اغلب کشورهای عضو اتحادیه‌ی عرب 4 دهه ا‌ست که با داشتن حق انتخاب شدن و شرکت فعال در پارلمان‌های این کشورها، از حداقل امکان بحث و تصمیم‌گیری در مورد قوانین مدنی و اجتماعی جوامع خود برخوردار بوده‌‌اند. زنان در گذشته، با تشکیل نهادهای مدافع حقوق زن و شرکت فعال در امور اجتماعی‌ـ‌سیاسی، در برابر قانون و دستگاه‌های اجرایی و حقوقی به عنوان «نیمه‌ی برابر» به رسمیت شناخته می‌شدند، اما اکنون حکومت‌های جدید این نهادها و انجمن‌ها را به رسمیت نمی‌شناسند.[4]
 
گزارش‌ها حاکی از آن است که خانواده‌ی برخی کشته‌شدگان هنوز در اسارت نیروهای شبه‌نظامی هستند و ده‌ها تن نیز توسط آن‌ها، بعد از سقوط قذافی، کشته شده‌اند یا مورد ضرب و شتم قرار گرفته‌اند.[5]
 
نظر دکتر وجدان شتلاوی، استاد دانشگاه طرابلس لیبی، در مورد 16 موردی که ذکر شد:
 
1. لیبی از فقیرترین کشورهای جهان بود و به لطف قذافی، به یکی از غنی‌ترین کشورها تبدیل شد.
 
2. قیمت برق در لیبی، نسبت به دیگر کشورهای جهان، بسیار پایین و برای خانواده‌های کم‌درآمد و مستضعف و فقیر کاملاً مجانی بود.
 
3. نرخ سود بانکی در این کشور 6 درصد بود.
 
4.  فقرا در لیبی، علاوه بر داشتن یک خانه، حقوق ماهیانه دریافت می‌کردند.
 
5. در خصوص کمک خرید مسکن به جوانان در شرف ازدواج و اعطای تسهیلات به آن‌ها، چنین ادعایی صحت ندارد.
 
6. در لیبی آموزش و درمان کاملاً مجانی بود و در زمان قذافی، سطح سوادآموزی در کشور به بیش از 85 درصد رسید.
 
7. در اوایل انقلاب در سال 1970، زمین‌های کشاورزی به کسانی که قصد کشاورزی داشتند مجانی توزیع می‌شد، اما در سال‌های اخیر، پس از انتشار فساد اداری، توزیع این زمین‌ها با واسطه و رشوه انجام می‌شد.
 
8. دولت قذافی تعداد زیادی از دانشجویان سطح عالی را به خارج از کشور بورسیه می‌کرد و ماهیانه 2 هزار دلار به آن‌ها پرداخت می‌کرد.
 
9. موضوع اعطای 50 درصد کمک هزینه برای خرید خودرو به شهروندان لیبیایی صحت ندارد، اما در لیبی مالیات خودرو کم بود و این باعث می‌شد که قیمت خودرو نسبت به دیگر کشورهای جهان پایین باشد.
 
10. قیمت بنزین 14 سنت بود.
 
11. لیبی در زمان قذافی هیچ بدهی خارجی نداشت و تقریباً ذخیره‌ی ارزی آن 150 میلیارد دلار بود.
 
12. حقوق ماهیانه‌ی جوانان درست نیست، اما به خانواده‌های کم‌درآمد ماهیانه حقوق پرداخت می‌شد.
 
13. تخصیص درصدی از فروش نفت به شهروندان درست نیست.
 
14. هر زنی که زایمان می‌کرد کمتر از این مبلغ را می‌گرفت.
 
15. دولت قذافی برای بسیاری از اقلام مواد غذایی اساسی، مانند شکر، آرد، رب گوجه، برنج، روغن، چای و... یارانه پرداخت می‌کرد و به همین دلیل، قیمت‌ آن‌ها بسیار پایین بود.
 
16. بیش از 25 درصد لیبیایی‌‌ها دارای مدرک سطح عالی فوق‌لیسانس و دکترا هستند.
 
17. طرح بزرگ آبیاری بیابان‌های لیبی درست است و یکی از عجایب قرن شناخته می‌شود. در تمام صحراهای این کشور، مردم به آب دسترسی دارند.
 
امنیت
 
با توجه به گذشت بیش از یک سال، هنوز هواداران و بازمانده‌های قذافی اجازه نداده‌اند لیبی رنگ آرامش را به خود ببیند. در همین رابطه، محمد مقریف، رئیس کنگره‌ی ملی لیبی، اعلام کرده است که این کشور پس از گذشت یک سال از مرگ قذافی، هنوز به طور کامل آزاد نشده است. او به ویژه با اشاره به بنی‌ولید، که به پایگاه اصلی شورشیان تبدیل شده و شاهد درگیری‌های گسترده‌ای‌ است، می‌گوید: «با وجود گذشت ماه‌ها، این اوضاع موجب تضعیف کشور به نفع افراد و گروه‌ها برای به چالش کشیدن اقتدار دولت، هرج‌ومرج، اقدام به بازداشت بدون محاکمه، شکنجه و چپاول لیبی شده است.»[6]
 
ناامنی‌ها در لیبی آن قدر گسترده است که هم‌زمان با سالگرد کشته شدن قذافی، خبرهایی از بازداشت موسی ابراهیم، سخنگوی رژیم سابق، و مرگ خمیس، جوان‌ترین پسر قذافی، منتشر شد. تلویزیون دولتی لیبی نیز اعلام کرد خمیس قذافی، که در زمان حکومت پدرش رهبری یک یگان نظامی به نام «تیپ خمیس» را بر عهده داشت، در درگیری‌های شهر بنی‌ولید کشته شد.
 
بنی‌ولید، در 140 کیلومتری جنوب شرق طرابلس، هنوز هم پس از یک‌ سال، پایگاه شورشیان و پناهگاه بازماندگان قذافی است. پایگاه شورشیان بنغازی، مصراته و زینتان نیز به طور فزاینده‌ای از رژیم جدید طرابلس فاصله گرفته است و آن‌ها مستقل عمل می‌کنند.[7] لیبی هنوز فاقد دولت قدرتمند مرکزی برای اداره‌ی کشور است. از طرفی دیگر، تأخیر و سهل‌انگاری در تأسیس ارتش و پلیس حرفه‌ای نیز مشکلات این کشور را بیشتر کرده است.
 
پست‌های ایست بازرسی در ابتدای شهرهای لیبی، مانند مصراته، بیشتر از آنکه شبیه ورودی شهرها باشند، به مرزهای بین‌المللی شباهت دارند. شهرها اکنون هر کدام به جای آنکه بخشی از یک کشور باشند، شبیه به مناطقی خودمختار شده‌اند که توسط نیروهای شبه‌نظامی اداره می‌شوند. در نبود دولت مرکزی، این نیروهای شبه‌نظامی مستقل یا وابسته به قبایل هستند که قدرت را در اختیار دارند و فرمانروایی می‌کنند. بعضی از آن‌ها، با وجود نداشتن دستگاه قضایی، برای خودشان محکمه برگزار می‌کنند و زندان دارند.[8]
 
واقعیت این است که لیبی امروز از حضور گروه‌های شبه‌نظامی متعدد، که شمار آن‌ها را بالغ بر 300 گروه تخمین زده‌اند، از جمله 100 گروه کوچک و بزرگ در پایتخت (طرابلس)، رنج می‌برد. در این میان، افراد مسلح در مصراته و زنتان به تجهیزاتی مانند تانک و راکت‌انداز و تیربار مجهز هستند و می‌توانند به راحتی حداقل در برخی مناطق کشور ناامنی ایجاد کنند.
 
تلاش‌های شورای انتقالی در گذشته و دولت الکیب (نخست‌وزیر منتخب دولت موقت) برای جمع‌آوری سلاح از دست مردم و گروه‌ها، همچنین تلاش برای شکل دادن یک ارتش و پلیس واحد و مقتدر، هنوز به نتیجه نرسیده است و بازداشت‌ها و آدم‌ربایی‌ها ‌ـ‌‌مانند آنچه بر سر نیروهای هلال احمر ایران آمد‌ـ به خوبی از فراگیری ناامنی در لیبی حکایت دارد.
 
در این میان، بی‌ثباتی سیاسی نیز مزید بر علت شده است. اگرچه انتخابات مجلس حدود 2 ماه قبل در لیبی در شرایط نسبتاً مطلوبی برگزار شد، اما حاصل آن هنوز نتوانسته است با تشکیل یک دولت جدید، ثبات سیاسی را برای کشور نوید دهد. در نتیجه‌ی این انتخابات، اتحادیه‌ی نیروهای ملی (موسوم به لیبرال‌ها) توانست با فاصله‌ی نسبتاً زیادی از حزب عدالت و سازندگی (اخوان المسلمین) پیشی بگیرد؛ اما نباید از نظر دور داشت که از 200 نماینده‌ی مجلس، 120 نفر، در هیئت مستقل و با سلایق و رویکردهای قبیله‌ای و جمعیتی مختلف به مجلس راه یافته‌اند. بنابراین تلاش 2 حزب اصلی این کشور، که تنها 80 کرسی را در اختیار دارند، برای ایجاد ائتلاف و اتحاد با این طیف گسترده و رسیدن به اکثریت برای تشکیل دولت آسان نیست.
 
اقتصاد
 
ذخایر شناخته‌شده‌ی نفت خام لیبی 46 میلیارد بشکه برآورد شده است. این کشور همچنین بزرگ‌ترین منابع موجود نفتی در سراسر آفریقا را به خود اختصاص داده است. قبل از سقوط قذافی، نفت محور اصلی اقتصاد لیبی را تشکیل می‌داد و تقریباً تنها کالای صادراتی این کشور محسوب می‌شد. در آن زمان 90 درصد درآمدهای لیبی از فروش نفت به دست می‌آمد. همچنین این کشور هفدهمین تولیدکننده‌ و دوازدهمین صادرکننده‌ی نفت در جهان بود و 2 درصد نفت مورد نیاز جهان را تأمین می‌کرد، اما این وضعیت پس از سقوط قذافی و بی‌ثباتی‌های سیاسی وضعیت نزولی پیدا کرد.[9]
 
لیبی امروز از حضور گروه‌های شبه‌نظامی متعدد، که شمار آن‌ها را بالغ بر 300 گروه تخمین زده‌اند، از جمله 100 گروه کوچک و بزرگ در پایتخت (طرابلس)، رنج می‌برد. در این میان، افراد مسلح در مصراته و زنتان به تجهیزاتی مانند تانک و راکت‌انداز و تیربار مجهز هستند و می‌توانند به راحتی حداقل در برخی مناطق کشور ناامنی ایجاد کنند.
 
مجله‌ی فرانسوی نوول آبزرواتور، چاپ پاریس، در یادداشتی به مناسبت اولین سالگرد سقوط معمر قذافی، رهبر لیبی، می‌نویسد که احیای اقتصاد لیبی بعد از تحولات سال 2011 روند پرسرعتی داشته، اما بازسازی این کشور به دلیل وجود ناامنی روندی کند داشته و اقتصاد کشور صدمات زیادی از جنگ متحمل شده است. تولید نفت لیبی، که پیش‌تر از مرز 1.6 میلیون بشکه در روز فراتر می‌رفت، به دلیل وقوع جنگ و در نتیجه خروج نیروی کار از کشور در دوران جنگ، تقریباً به صفر رسید.
 
نرخ تورم بعد از رسیدن به بالاترین رکورد در اکتبر 2011 (30 درصد)، با رقم 15 درصد، تقریباً ثابت مانده است؛ اما با این حال کشور از خلأهای زیادی به خصوص در بخش بانکی رنج می‌برد. از سویی، به دلیل عدم نظارت دولت بر بسیاری از بخش‌ها، بخش غیررسمی وارد حوزه‌ی رسمی شده و مشکلاتی را در حوزه‌ی اقتصادی به وجود آورده است که البته این مسئله برای دوران پس از جنگ طبیعی است.
 
شاید بتوان وضع اقتصادی لیبی را بهتر از وضعیت اجتماعی و امنیتی این کشور دانست، زیرا قدرت‌های غربی در صدد هستند هرچه زودتر میزان تولید نفت را به رقم 1.6 میلیون بشکه در گذشته برسانند (البته نباید از نظر دور داشت که یکی از مهم‌ترین دلایل دخالت نظامی غرب در لیبی، منابع نفتی این کشور بود). ویژگی‌هاییهمچونفاصله‌ی نزدیک لیبیبه اروپا،داشتنسواحلدریاییبرایحرکاتونقلوانتقالات دریایی،وجودمنابعغنینفت،نزدیکیمکانتولیدتابازار، کیفیتبالاینفتلیبیونزدیکیپایانه‌هاینفتیاینکشوربهدریایمدیترانهوارزانبودن نفت این کشوردرمقایسهباسقفتعیین‌شده‌ی اوپکرا می‌توان از جمله دلایل اشتیاق شرکت‌های نفتی اروپایی برای احیای صادرات نفت لیبی برشمرد.
 
البته مشخص نیست احیای صادرات نفت به نفع مردم این کشور تمام شود، زیرا قدرت‌های بزرگ در این میان تنها به دنبال تأمین نفت مورد نیاز خود هستند، نه احیای اقتصاد لیبی؛ چرا که حتی در بحبوحه‌ی درگیری مردم با نیروهای قذافی و کشتارهای وحشیانه‌ی گردان‌های ترور دیکتاتور، کمپانی‌های انگلیسی به عقد قرارداد با شورای انتقالی و کسب مجوز برای فعالیت در حوزه‌های نفتی لیبی مبادرت کردند. بنابراین با وجود اینکه صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرده است که اقتصاد لیبی در سال 2012 نسبت به سال 2011  رشد چشمگیری خواهد داشت، اما تا زمانی که این کشور به لحاظ امنیت به سطح قابل اطمینانی نرسد، نمی‌توان رشد و توسعه‌ی سریعی را برای این کشور تضمین کرد.
 
نتیجه‌گیری
 
از آنچه ذکر کردیم می‌توان دریافت که انقلابیون لیبی هرچند در صدد افزایش رفاه، آزادی، برابری و امنیت نسبت به حکومت پیشین خود بوده‌اند؛ اما تا کنون نتوانسته‌اند این مهم را برآورده کنند. وضعیت امنیتی، اقتصادی و اجتماعی مردم لیبی با بحران رو‌به‌روست، زیرا دخالت نظامی ناتو اجازه نداد تا انقلاب لیبی راه اصلی خود را بپیماید و کشور را در وضعیت بحرانی جنگ داخلی بین انقلابیون، حکومت و حامیانش و نظامیان ناتو قرار داد.
 
تشکیل دولت انتقالی و تصمیماتش، تشکیل مجلس جدید و حتی تشکیل دولت جدید تحت تأثیر این دخالت قرار گرفت و وضعیتی را به وجود آورد که امروز در لیبی نظاره‌گر آن هستیم؛ دورانی که عدم وحدت ملی و همگرایی مردمی در آن ممکن است به جنگ داخلی دیگر، تجزیه‌ی لیبی و حتی سلطه‌ی غرب بر این کشور منجر شود. شاید اگر دیگر بار زمان به عقب بازمی‌گشت، مردم لیبی ترجیح می‌دادند دیکتاتوری چون قذافی را با تمام ظلم‌ها و خیانت‌هایش در مسند قدرت نگه دارند تا اینکه شرایط را برای دخالت نیروهای نظامی خارجی و تبعات آن فراهم کنند.
 
البته تمام موارد گفته‌شده نمی‌تواند اقدامات و ظلم‌های دیکتاتوری چون قذافی را تطهیر کند. مردم لیبی در صورت عدم دخالت‌های خارجی، می‌توانستند راه طبیعی انقلاب خود را بپیمایند و به اصول انقلابی خود جامه‌ی عمل بپوشانند. نیروهای ناتو، با دخالت خود در لیبی، انقلاب این کشور را از مسیر اصلی خود خارج و زمینه را برای بهره‌برداری‌های خود فراهم کردند. نیروهای ناتو ارمغانی جز ناامنی برای مردم لیبی نداشتند.(*)
 
پی‌نوشت‌ها:

 

 

*مریم فتاحی؛ کارشناس مسائل بین‌الملل

برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




پرونده ها
پایان قصه حلب
پرونده شجره ملعونه خبیثه آۀ سعود
پرونده تحولات یمن : مظلوم پایدار
پرونده پیروزی حزب الله در جنگ سی و سه روزه
پرونده بررسی انتخابات سوریه
پرونده واکاوی نقش ترکیه در تحولات منطقه
پرونده واکاوی نقش ترکیه در تحولات منطقه
استفاده از تسلیحات شیمیایی در سوریه
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
عضویت
آخرین اخبار