نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد
پیشنهاد ما
پرونده شجره خبیثه ملعونه
اندیشنامه امت واحده
پرونده تحولات یمن : مظلوم پایدار






فرار به عربستان سعودی در حال محاکمه ... به درک واصل شد ...
به زودی سرنگون خواهد شد... به زودی سرنگون خواهد شد... به زودی سرنگون خواهد شد...
صفحه اصلي > مخزن محتوای بیداری اسلامی > مطالب 
اخبار > تهدیدهای نزدیکی دو قطب خاورمیانه برای آمریکا
 


شماره خبر :٢٧٤٢٨٦ 

  تاریخ انتشار خبر : 1392/03/27    ا   ١٣:٠١

بررسی روابط ایران و مصر؛
تهدیدهای نزدیکی دو قطب خاورمیانه برای آمریکا
نزدیکی دو قدرت منطقه‌ای ایران و مصر منجر به چالش‌های اقتصادی، فرهنگی و امنیتی سیاسی (مسئله‌ی اسرائیل) برای نظام بین‌الملل خواهد شد. با توجه به حساسیت و پیامدهای این اتحاد، نظام بین‌الملل سعی خواهد کرد برقراری این ارتباط را هزینه‌آور کند و تا کنون نیز در دستیابی به این هدف خود موفق بوده است.
پایگاه خبری تحلیلی بیداری اسلامی : تهدیدهای نزدیکی دو قطب خاورمیانه برای آمریکا

زهرا اسلامی: ایران و مصر به عنوان دو قدرت تأثیرگذار در منطقه‌ی خاورمیانه به شمار می‌آیند. این دو کشور به دلیل تأثیرگذاری زیادی که بر کشورهای منطقه دارند، در صورت همراهی با یکدیگر، می‌توانند نظم منطقه‌ای را علیه منافع بازیگران فرامنطقه‌ای تغییر دهند. لذا این بازیگران تمام توان خود را در جدایی این دو بازیگر تأثیرگذار از یکدیگر به کار گرفته‌اند. ایران و مصر، به عنوان دو قدرت مهم در خلیج فارس و خاورمیانه، از گذشته‌های دور با یکدیگر ارتباط داشته‌اند. سابقه‌ی این رابطه به دوران پیش از میلاد مسیح (2000 ق. م. ) بر می‌گردد. قابل ذکر است ایران در سه دوره‌ی تاریخی نیز بر کشور مصر مسلط بوده است که دوره‌ی اول آن هم‌زمان است با اقتدار دولت هخامنشی در ایران.

 
شروع مناسبات سیاسی و دیپلماتیک ایران و مصر نیز هم‌زمان با شکل‌گیری اندیشه‌ی مبادله‌ی سفیر میان ایران و عثمانی است. روابط دو کشور در دوره‌های مختلف همراه با فرازونشیب‌های بسیاری بوده است. با پیروزی انقلاب اسلامی، جمهوری اسلامی ایران سیاست نه شرقی نه غربی را اتخاذ کرد. ایران، در این راستا، صادرات گاز خود به شوروی را قطع کرد، تأسیسات استراق سمع الکترونیک آمریکا در ایران را از بین برد و از پیمان سنتو خارج شد. در این زمان، مصر تحت رهبری سادات، اصول قدیمی امنیتی خود، یعنی دشمنی با غرب و اسرائیل، را کنار گذاشته بود و حافظ منافع غرب شده بود. سادات انقلاب ایران را تهدیدی برای منافع امنیت ملی مصر قلمداد می‌کرد. در این دوران، روابط دو کشور سرد بود تا اینکه در نهایت با امضای پیمان کمپ دیوید مناسبات سیاسی آن‌ها کاملاً قطع گردید که البته تا این لحظه نیز به طور کامل ترمیم نشده است. صرف نظر از عوامل مختلف داخلی و چالش‌های بی‌شماری که دو کشور برای برقراری رابطه با یکدیگر دارند، به نظر می‌رسد که قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، از جمله آمریکا، در عدم برقراری مجدد مناسبات سیاسی دو کشور نقش قابل توجهی را ایفا می‌نمایند. نگارنده بر این باور است که در صورت شکل گیری رابطه‌ی ایران و مصر، انواع تهدیدات علیه ایالات متحده شکل خواهد گرفت. این تهدیدات بنیادین علیه آمریکا در سه سطح قابل تقسیم‌بندی هستند.
 
-  تهدیدات ناشی از سطح واحدها (دولت‌ها)
 
- تهدیدات ساختاری
 
-  تهدیدات فرآیندی
 
تهدیدات ناشی از سطح واحدها: اگر نظام بین‌الملل را به عنوان یک کلیت به هم وابسته در نظر بگیریم، این کلیت از اجزا و واحدهایی تشکیل شده است؛ واحدها همان دولت‌ها هستند. دولت‌ها، در صورت بروز رفتارهایی خاص و در شرایطی خاص، می‌توانند باعث ایجاد هرج‌ومرج در اطراف خود یعنی منطقه‌ای که در آن قرار می‌گیرند و در کل نظام بین‌الملل شوند. شکل‌گیری و بهبود رابطه‌ی دو واحد تأثیرگذار در سیستم خاورمیانه، (ایران و مصر) نوعی از تهدیدات استراتژیک را متوجه آمریکا خواهد کرد. این بی‌نظمی‌ها از سطح منطقه‌ای شروع می‌شود تا اینکه در نهایت سیستم جهانی را با چالش مواجه می‌کند.
 
اتحاد مصر و ایران، با توجه به اینکه آمریکا بزرگ‌ترین شریک اقتصادی مصر است، در نگاه اول شاید مصر را از کمک‌های مالی و وارداتی که هر ساله از آمریکا دریافت می‌کند محروم کند، اما با دید کلان‌تر و ساختار‌ی در خواهیم یافت این اتحاد استراتژیک بستر مناسبی را برای رشد اقتصادی و استقلال سیاسی فراهم خواهد کرد.
 
نزدیکی مصر و ایران تعادل نسبی قدرت را در منطقه به نفع جمهوری اسلامی ایران و به زیان اسرائیل تغییر خواهد داد. جمهوری اسلامی ایران موجودیت اسرائیل را نامشروع می‌داند و خواستار براندازی آن است و در سوی دیگر، مصر نیز هرچند قرار داد صلح با اسرائیل را امضا کرده است، با این حال، روابط دو کشور در وضعیت صلح سرد است (ولدانی، 1387، ص 100).
 
ایران و مصر در مورد حقوق مشروع مردم فلسطین و تشکیل دولت مستقل آنان به پایتختی قدس با هم اتفاق نظر دارند. قدرت‌یابی ایران و مصر، که با شکل‌گیری رابطه‌ی آن‌ها محقق خواهد شد، اسرائیل را در وضعیت خطرناکی قرار خواهد داد و آن را منزوی می‌کند.
 
از آنجا که نظم بین‌الملل به واسطه‌ی شکل‌گیری رابطه‌ی ایران و مصر با چالش جدی مواجه خواهد شد، آمریکا و اسرائیل در ابعاد مختلف همواره می‌کوشند که شکل‌گیری روابط را تخریب یا دچار رکود کنند (الشرقاوی، 1379، ص 102) و در این راستا از حربه‌های مالی و اقتصادی بهره می‌برند. برای درک بهتر موضوع، به تصمیم ایران و مصر در سال 2003 مبنی به از سرگیری روابط ایران و قاهره اشاره می‌کنیم؛ به دنبال دیدار محمد خاتمی، رئیس‌جمهوری ایران و حسنی مبارک، رئیس‌جمهور مصر، طرفین موافقت خود را به از سرگیری روابط اعلام کردند؛ اما فشارهای آمریکا مانع از انجام این رابطه شد. ریچارد پرل، مشاور وزارت دفاع آمریکا، در این مورد، خواستار قطع کمک‌های مالی آمریکا به مصر شد. وی گفت «نمی‌دانم چرا باید واشنگتن به کمک‌های سالانه‌ی خود به مصر ادامه دهد، واشنگتن به مصر چک تقدیم می‌کند، باید از ارسال چک‌های بعدی به قاهره خودداری کرد تا مصری‌ها به سرعت پیام ما را درک کنند.»
 
تهدیدات ساختاری
 
دومین نوع از تهدیدات ناشی از تهدید ساختار مسلط و تهدید سیستم‌های تابعه می‌باشد که در اینجا دو احتمال قابل تصور است.
 
- تهدیدات ناشی از به هم خوردن ساختار هژمونیک
 
تهدیدات ناشی از تغییر و تحول در ساختار قدرت سیستم‌های تابعه‌ی منطقه‌ای و شکل‌گیری سیستم‌های کنترل منطقه‌ای بر خلاف سیستم مسلط هژمون.
 
در تهدید اول، یعنی تهدیدات ناشی از به هم خوردن ساختار هژمونیک، که نوعی تهدید علیه منافع آمریکاست، به این صوت است که خود واشنگتن ایالات متحده دچار زوال و فروپاشی شود که به واسطه‌ی قدرت‌یابی چین یا فروپاشی اقتصاد آمریکا و سایر عوامل قابلیت تحقق را دارد که در اینجا مجال بحث آن نیست. در اینجا، منظور نویسنده از تهدیدات ساختاری آن نوع تهدیداتی است که در یک ساختار فرعی‌تر مثلاً در خاورمیانه رخ می‌دهد که این‌ها نیز می‌تواند سیستم بین‌الملل را با چالش مواجه کند. هم‌اکنون نظام فعلی خاورمیانه با تهدیدات مداوم قدرت مداخله‌گر بین‌المللی آمریکا و قدرت منطقه‌ای رژیم صهیونیستی روبه‌روست. آن‌ها در تلاش‌اند، با استراتژی‌ها و سناریو‌های متفاوت، به هر نحو نظم موجود را حفظ کنند. بهبود رابطه‌ی ایران و مصر نظام امنیتی کنترلی مجزا از دخالت آمریکا و سایر قدرت‌ها را شکل خواهد داد، نوعی ترتیبات امنیتی جدید که در تقابل جدی با منافع آمریکا و اسرائیل و منجر به بازیگری مستقل دولت‌های منطقه‌ی خاورمیانه، همچنین ترتیبات امنیتی که خود به وجود آورنده‌ی آن هستند، فارغ از دخالت و دیکته‌ی آمریکا و اسرائیل شکل خواهد گرفت.
 
این تقابل به ماهیت اسلامی دو کشور و همچنین رسالت انقلابی جمهوری اسلامی ایران، که در تعارض ارزشی و ایدئولوژیکی با آمریکا قرار دارد، بر می‌گردد.
 
نزدیکی مصر و ایران تعادل نسبی قدرت را در منطقه به نفع جمهوری اسلامی ایران و به زیان اسرائیل تغییر خواهد داد. جمهوری اسلامی ایران موجودیت اسرائیل را نامشروع می‌داند و خواستار براندازی آن است و در سوی دیگر، مصر نیز هرچند قرار داد صلح با اسرائیل را امضا کرده است، با این حال، روابط دو کشور در وضعیت صلح سرد است.
 
تهدیدات فرآیندی
 
بهبود رابطه‌ی ایران و مصر باعث شکل‌گیری تهدیدات فرآیندی نیز می‌شود. این تهدیدات در سه سطح قابل بررسی است.
 
- فرآیندهای نظامی
 
- فرآیندهای فرهنگی
 
- فرآیندهای اقتصادی
 
فرآیندهای نظامی
 
ایران و مصر هر دو مخالف سلاح‌های کشتار جمعی هستند و در سال 1974، طرحی را تحت عنوان طرح غیراتمی کردن خاورمیانه به مجمع عمومی سازمان ملل ارائه دادند که به تصویب رسید (سجادپور، 1381، ص 54).
 
اما اسرائیل با طرح‌های مصر مبنی بر از بین بردن سلاح‌های کشتار جمعی در خاورمیانه مخالفت می‌کند؛ این در حالی است که برخورداری اسرائیل از این سلاح‌ها امنیت خاورمیانه و خصوصاً مصر را هدف قرار داده است و او را به یک رقیب نظامی بالقوه برای مصر تبدیل کرده است که هر لحظه توانایی به چالش کشیدن امنیت مصر را دارد. علاوه بر اینکه اسرائیل یک قدرت هسته‌ای در خاورمیانه محسوب می‌شود، آمریکا نیز خود را متعهد به ارتقای توانایی‌های دفاعی اسرائیل در مقابل دشمنان این کشور کرده است و هر ساله به مصر کمک‌های نظامی بی‌شماری می‌کند. همه‌ی این مسائل امنیتی باعث شده است تا مصر نیز در پی دستیابی به فناوری هسته‌ای بر آید. در ضعیف‌ترین سطح، بهبود رابطه‌ی ایران و مصر‌ منجر به افزایش ضریب امنیتی دو کشور، تسهیل دستیابی مصر به فناوری هسته‌ای و تکنولوژی‌های برتر می‌باشد که این موضوع در راستای تأمین امنیت هر دو کشور، خصوصاً مصر با توجه به نزدیکی آن با اسرائیل، در خور توجه است.
 
فرآیندهای فرهنگی
 
شکل‌گیری رابطه‌ی ایران و مصر منجر به شکل‌گیری فرآیندهای فرهنگی علیه نظم بین‌الملل خواهد شد. دلیل آن را باید در این نکته جست‌وجو کرد که این ارتباط ائتلاف تمدنی را علیه آمریکا سبب خواهد شد. سیستم هژمونیک از فرهنگ اسلامی تلقی خصمانه دارد و آن را نوعی تهدید نسبت به منافع خود می‌داند که تلقی آن‌ها تا حدی ریشه در بنیان‌های مذهبی این کشور دارد. از سوی دیگر، می‌توان این برداشت را به تعارض تاریخی میان مسیحیت و اسلام نسبت داد؛ یعنی برخوردی که در طول تاریخ و طی چندین نسل از طریق ادبیات، فرهنگ عامه، رسانه‌ها و گفتمان دانشگاهی منتقل شده و تعمیم یافته است. از سوی دیگر، هراس از قدرت اسلام‌گرایی نیز ریشه در تلقی آمریکایی‌ها از شکل و رفتار حکومت اسلام‌گرا دارد. آمریکا اسلام‌گرایان را ضددمکراتیک می‌داند و همچنین تصور می‌شود یک حکومت اسلام‌گرا احتمالاً موازنه‌ی قدرت در سطح منطقه را تهدید خواهد کرد و در سطح داخلی نیز سرکوبگر خواهد بود. به علاوه در افکار بسیاری از آمریکایی‌ها واژه‌ی اسلام تداعی کننده‌ی تروریسم داخلی و بین‌المللی و کابوس بمب هسته‌ای است.
 
با توجه به نقشی که اسلام در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دارد و با در نظر گرفتن موقعیت ممتاز اخوان‌المسلمین مصر و با توجه به اینکه اسلام در ذات خود استکبارستیز و ضد ظلم است، اتحاد این دو قدرت منطقه‌ای منجر به تقابل جدی فرهنگی با نظم موجود بین‌الملل و تأثیرات مثبت و مطلوب بر روند تحولات منطقه و جهان اسلام خواهد شد.
 
فرآیندهای اقتصادی
 
از پایان جنگ جهانی دوم تا به حال، رابطه‌ی بین نفت و امنیت یکی از موضوعات مهم در سیاست‌های آمریکا بوده است و احتمال دارد که این عامل حتی بیش از این اهمیت پیدا کند؛ زیرا ذخایر نفت آمریکا رو به نقصان است و ایالات متحده هرچه بیشتر به منابع نفتی خارجی وابستگی پیدا می‌کند. منابعی که بسیاری از آن‌ها در حوزه‌ی بی‌ثبات و تحت منازعه‌ی خاورمیانه واقع‌اند.
 
اگر الگوی تولید و مصرف انرژی در آمریکا تغییر نکند، ممکن است در آینده شاهد مداخله‌ی نظامی هرچه بیشتر آمریکا در مناطقی که انرژی این کشور را تأمین می‌کنند باشیم (غرایاق زندی، 1385، ص 123).
 
اتحاد مصر و ایران، با توجه به اینکه آمریکا بزرگ‌ترین شریک اقتصادی مصر است، در نگاه اول شاید مصر را از کمک‌های مالی و وارداتی که هر ساله از آمریکا دریافت می‌کند محروم کند، اما با دید کلان‌تر و ساختار‌ی در خواهیم یافت این اتحاد استراتژیک بستر مناسبی را برای رشد اقتصادی و استقلال سیاسی فراهم خواهد کرد. دو کشور می‌توانند در زمینه‌ی نفت و گاز با یکدیگر همکاری کنند که منافع مشترک منطقه‌ای را در پی خواهد داشت.
 
از آنجا که هر دو کشو دارای ذخایر گاز هستند (مصر سومین تولیدکننده‌ی گاز در آفریقا پس از نیجریه و الجزایر است) دو کشور می‌توانند از جهت تأمین مالی و سرمایه‌گذاری و نیز اتخاذ خط‌مشی یکسان، به ویژه در قیمت گاز، با یکدیگر همکاری کنند؛ همچنان که رقابت آن‌ها با یکدیگر بر قیمت گاز صادراتی تأثیر داشته است و به زیان آن‌ها تمام می‌شود (جعفری ولدانی، 1374، ص 124).
 
نتیجه‌گیری
 
به گواهی تاریخ دو کشور ایران و مصر، به عنوان دو حوزه‌ی اصلی تمدن شرق، ارتباطی به شدت متأثر از نظام بین‌الملل داشته‌اند. بهبود رابطه‌ی این دو کشور دارای پیامدهای مثبت سیاسی، امنیتی و اقتصادی در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی خواهد بود و همان طور که توضیح داده شد، شکل‌گیری این رابطه‌ی استراتژیک باعث ایجاد تهدیدات بسیار عمیق در سه سطح واحد، ساختار و فرآیند خواهد شد. به عبارتی، یکی از مناطق نگرانی سیستم هژمونیک منطقه‌ی حساس خاورمیانه است که به عنوان منبع حیاتی انرژی و عرصه‌ی پیوند استراتژیک آمریکا و اسرائیل از حساسیت قابل توجهی برخوردار است. نزدیکی دو قدرت منطقه‌ای ایران و مصر منجر به چالش‌های اقتصادی (امنیت انرژی)، فرهنگی سیاسی (اسلام سیاسی)، امنیتی سیاسی (مسئله‌ی اسرائیل) برای نظام بین‌الملل خواهد شد. با توجه به حساسیت و پیامدهای این اتحاد، نظام بین‌الملل سعی خواهد کرد برقراری این ارتباط را هزینه‌آور کند و تا کنون نیز در دستیابی به این هدف خود موفق بوده است. این پژوهش در جهت یادآوری و توجه نخبگان جمهوری اسلامی ایران به واقعیت‌های محیط بین‌الملل نوشته شده است؛ چرا که بی‌توجهی به محیط بین‌الملل، خصوصاً در روابط خارجی (اصرار به شکل‌گیری رابطه)، منجر به از دست دادن منافع و حیثیت ملی و تحمیل خسارات ملی بدون دستیابی به هدف خواهد شد. (*)
 
منابع:
 
اصغر جعفری ولدانی (1374)، ایران و کشورهای خلیج فارس چشم‌انداز همکاری، در مجموعه مقالات پنجمین سمینار خلیج فارس، تهران: مؤسسه‌ی چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
 
اصغر جعفری ولدانی (1387)، ایران و مصر چالش‌ها و فرصت‌ها، تهران: مرز فکر.
 
امیر محمد حاجی یوسفی (1387)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در پرتو تحولات منطقه، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌الملل، تابستان و پاییز 1380، شماره‌ی 7 و 8.
 
سید محمد کاظم سجادپور (1381) سیاست خارجی ایران چند گفتار در عرصه‌ی نظری و عملی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌الملل.
 
باکینام الشرقاوی (1379)، روابط ایران و مصر، ترجمه‌ی محمود موسوی بجنوردی، فصلنامه‌ی مطالعات خاورمیانه، سال هفتم، شماره‌ی 2.
 
داوود غرایاق زندی (1385)، راهبردهای امنیتی ایالات متحده در خاورمیانه، تهران: پژوهشکده‌ی مطالعات راهبردی.
 
فرهاد قاسمی (1390)، نظریه‌های روابط بین‌الملل و مطالعات منطقه، تهران: نشر میزان.

 

*زهرا اسلامی؛ کارشناس مسائل بین‌الملل

امتیازدهی
برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




پرونده ها
پایان قصه حلب
پرونده شجره ملعونه خبیثه آۀ سعود
پرونده تحولات یمن : مظلوم پایدار
پرونده پیروزی حزب الله در جنگ سی و سه روزه
پرونده بررسی انتخابات سوریه
پرونده واکاوی نقش ترکیه در تحولات منطقه
پرونده واکاوی نقش ترکیه در تحولات منطقه
استفاده از تسلیحات شیمیایی در سوریه
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
عضویت
آخرین اخبار